بسم الله الرحمن الرحیم

آتش بس یا استمرار جنگ؟

تحلیلگر : عبدالبصیر صهیب صدیقی

تاریخ انتشار : 20.04.2026

تذکر :

با اشتعال جنگ در 28 فبروری بین آیالات متحدۀ امریکا ـ اسرائیل و ایران نسبتا وسیع در مقایسه با جنگ های قبلی ، پس از چهل روز برای یک صلح دراز مدت در منطقه آتش بس دوهفته ئی تثبیت شد و مذاکرات صلح در اسلام آباد برای رسیدن به یک صلح دراز مدت تحقق پذیرفت اما نوافق بر یک صلح دراز مدت در آن مذاکرات حاصل نشد.

درحالیکه یک روز به انقضای آتش بس دو هفته ئی باقی مانده است تلاش ها بر این متمرکز است تا تمدید آتش بس صورت گیرد تا به یک صلح دراز مدت زمینۀ توافق مهیا شود و غایله مختومه.

با در نظرداشت تلاش های تمدید آتش بس این سؤال مطرح است که آیا اوضاع و احوال به مستعد تمدید آتش بس است و یا اینکه اوضاع و احوال به طرف استمرار جنگ در منطقه و تنش در جهان به پیش می رود؟

این تحلیل و این جستار تلاش کرده است تا بر اساس واقعیت های چئوپولیتیک ، جئوستراتیژیک و جئواکونومیک منطقه در بستر سیاست جهانی پاسخ این سؤال باشد.

 با یک نگاه مختصر و دقیق به مناسبات قارۀ آسیا بخصوص آسیای غربی و خاور میانه از لحاظ نئوری های که بر مطالعات جفرافیائی  ابتناء دارند و آرایش های  نظامی و لشکری و مناسبات اقتصادی منطقه ئی در بستر مناسبات بین المللی در رابطه با قدرت های بزرگ می توان که پیش بینی کرد که بر اساس  چه مناسباتی تمدید آتش بس که به صلح منتهی شود ، ممکن است و در چه امکانات و زاوایای نگاه با در نظر داشت کلیت مناسبات در منطقه  و جهان، جنگ مستمر را در منظقه و روابط تنش زا را نسبتا در جهان  شاهد بود.

در این رابطه قبل از همه باید جغرافیای منطقۀ آسیای غربی و بخصوص خاورمیانه را در نسبت های با کل جهان بر اساس تئوری های جغرافیائی و پرورش مواضع نظامی و اقتصادی مورد مطالعه قرار داد تا فهمید  که تمدید آتش بس را که منتهی به صلح می شود شاهد خواهیم بود و یا هم استمرار جنگ در منطقه و تنش در مناسبات جهانی را.

دو تئوری عمده و اساسی که می توان بر آنها استناد کرد تئوری هرت لند [1]  از سر هالفورد مکندر [2] است که در سال 1904 ارائه شد و دیگر آن تئوری ریم لند[3] که توسط نیکولای اسپایکمن [4] ارائه داده شد.

در مناسبات اقتصادی و نظامی جهانی تئوری ریم لند برجسته و چشمگیر حئز و موقعیت را احراز کرد .

این تئوری بر تئوری هارت لند سر هالفورد مکندر و تایر ماهان [5] که بر جمعیت های بشری ترکیز دارد ، ابتناء دارد و ساخته شده است.

در تئوری هارت لند اوراسیا [6] برجسته است و حاکمیت بر اوراسیا کلید حاکمیت برکل جهان محسوب می شود و در این تئوری ترکیز بر تسلط راه های بری یا خشکه و راه های آهن است.

در تئوری ریم لند سه قاره ( آسیا ، اروپا و افریقا ) به هم پیوند می خورند و مرکز ریم لند به صورت مشخص همین خلیج فارس  است که وضاحت دارد و بیشترین ترکیز و تأکید در تئوری ریم لند تسلط بر آبهای بحری است.

بر اساس تئوری ریم لند قدرتی که بر ریم لند نفوذ دارد و اعمال قدرت می کند ، تصمیم آن بر کل جهان نافذ است.

به این دو تئوری به صورت مفصل و مشرح دردو جستار در کانال تحلیل تی وی [7]  پرداخته شده است یعنی :

1 ـ در تشریح و توضیح ماهیت کودتای هفت ثور 1357 هجری شمسی [8]    و تجاوز  اتحاد جماهیر شوروی  در 6 جدی 1358 هجری شمسی [9]  به افغانستان و کمک های غرب بخصوص ایالات متحدۀ امریکا در دفع تجاوز اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان در همکاری مجاهدین.

شایان ذکر است که دوباره به سر اقتدار آمدن طالبان  در آگست 2021 بر مناسبات نأشی از وضعیت منطقه قابل توجیه است.

2 ـ جهانی بودن رسالت رسول الله صلی الله علیه وسلم بر اساس ام القراء بودن مکۀ مکرمه.

این هردو جستار را علاقه مندان می توانند در کانال تحلیل تی دریافت دارند.

در شرایط کنونی از همان زمان که در دکتورین سیاست خارجی امریکا ریم لند برجسته و چشمگیر شده است از لحاظ جئوستراتیژیک [10]، جئوپالیتیک [11] و جئو اکانومیک [12] مرکز ریم لند تحت نفوذ ایالات متحدۀ امریکا است و این مرکز در حول خود شش مملکت  عربی و ایران را دارد که عبارتند از :

1 ـ عربستان سعودی.

2 ـ امارات متحدۀ عربی.

3 ـ ایران.

4 ـ عراق.

5 ـ قطر.

6 ـ بحرین.

7 ـ کویت.

واضح و آشکار است که غیر از ایران ، این شش خطۀ مربوط به شبه جزیرۀ عرب  است که در سیاست خارجی مشابه در ارفاق با سیاست خارجی ایالات متحدۀ امریکا قرار دارند و تنها ایران از دو جهت تافتۀ جدا بافته است یعنی :

1 ـ ایران با وجود یک اقلیت کم و قلیل از عرب ها ، حاکمیتی است که اقوام غیر عرب را نمایندگی می کند .

2 ـ پنج مملکت عربی  ذکر شده در مناسبات نظامی و اقتصادی با ایالات متحدۀ امریکا قرار دارند و ایران نه تنها اینکه در این مناسبات سهمی ندارد بلکه چلنج جدی در برابر این مناسبات مطرح شده است.

با این مقدمه حال می توان تا حدی وضعیت منطقه را در بستر کلیت مناسبات جهانی فهمید و ان اینکه :

جنگی که در 28 فبروری بین ایران ـ امریکا و اسرائیل آغاز شد و دامنۀ آتش آن پایگاه های نظامی ایالات متحدۀ را در ممالک عرب درنوردید و پس از چهل روز به مذاکرات صلح در اسلام آباد برکشیده شد و با ارائه طرح صلح 10 ماده ئی ایران و 15 ماده ئی ایالات متحدۀ امریکا که خیلی نقاط افتراق و متضاد را در خود داشتند ، وقفۀ دو هفته ئی خود را تثبیت کرد.

صرف نظر از فکت های خبری در مواضع واگرایانه و همگرایانه که به وفور ذهن انسان را به خود معطوف می دارند ، در این جستار به نکاتی ترکیز می شود که این بصیرت را بدهند تا فهمید که تمدید آتش بس جانب صلح می رود و یا جانب استمرار جنگ در منطقه و تنش در جهان راه می گشاید.

برای یک استنتاج صحیح و منطبق با واقع به این نکات باید توجه کرد:

1 ـ منطقه از لحاظ مناسبات نظامی و اقتصادی تحت تسلط ایالات متحدۀ امریکا است.

2 ـ وقتی که ایران در این مناسبات تافتۀ جدا بافته ، منافع اقتصادی جدا را دارا است و این منافع اقتصادی بر اساس نظام سیاسی تبارز و تحقق داده می شوند که باید توسط یک نظام لشکری و قوت های مسلح محافظت شوند که این خود یک چلنج جدی در برابر تسلط ایالات متحدۀ امریکا محسوب می شود.

3 ـ وقتی که وضعیت منطقه چنین است تمدید آتش بس و منتهی شدن آن به  صلح در صورتی ممکن است که ایران برای خود منافع را در کلیت مناسبات منطقه ئی ایالات متحدۀ امریکا جستجو کند و برای بدست آوردن آن چانه زنی کند.

4 ـ حالت دیگر این است که ایران بر استقلالیت مناسبات خود ترکیز کند و پرچم استقلالیت خود را بر زمین نگذارد که این حالت چلنج آشکار و جدی مناسبات نظامی و اقتصادی منطقه ئی ایالات متحدۀ امریکا است ، طوریکه در طرح صلح 10 ماده ئی ایران در مذاکرات اسلام آباد روی میز مذاکرات آمد.

برای اتخاذ این موقف لازمه های ضروری اند عبارتند از :

1. ثبات سیاسی.
2. توانائی های نظامی.
3. توانائی ها و ظرفیت های اقتصادی.
4. حمایت های سیاسی و تخنیکی چین و روسیه.

مورد چهارم می تواند که نائرۀ جنگ را در قد و قامت بلند شعله ور سازد و محتمل است که دریای جنوبی چین و آسیای دور محل زورآزمائی ها بین قدرت های بزرگ شود.

پس در این صورت استمرار جنگ یک امر محتمل و ممکن است.

[1] Heartland

[2] Sir Halford Makinder

[3] Rimland

[4] (Nicholas Spykman)

[5] (Alfred Thayer Mahan)،

[6] Eurasia

[7] Tahleel TV  in YouTube

[8] 27.04.1978

[9] from December 1979 to February 1989.

[10] Geostrategic

[11] Geopolitics

[12] Geoeconomics